Ekintza hau “LIFE GLOBAL” proiektu europarraren barruan dago edo “Estrategia transnazionala Iberiar Penintsulako iparraldeko Natura 2000 kontserbazio-balio handiko eremuak leheneratzeko, aldaketa globalaren ikuspegitik”.
LIFE Programa Europako Batasuneko instrumentu finantzarioa da, ingurumenari eta klima- ekintzari soilik zuzendua. Eta Nafarroak parte hartzen du proiektu honetan, Galizia, Gaztela eta Leon, Araba eta Portugalgo Ipar Eskualdearekin batera, guztira 10 bazkiderekin. LIFE Globalen helburua da 10 habitat eta 3 espezie lehentasunen leheneratzea, Natura 2000 babestutako espazioetan kokatuta daudenak. Nafarroaren kasuan, leheneratze-estrategia hau 3 habitaterako zehazten da: kantauriar hezeetako artadiak Erica ciliaris eta Erica tetralix (4020), kantauriar acidofiloetako belardiak (6230) eta Mediterraneoko ubide eta aintziratxoak (3170*).
Habitat hauek lehentasunekoak direla kontsideratzen dira, kontserbazio-egoera desegokia erakusten dute eta flora eta faunako espezie basati askorekin dute dibertsitate handia, aldaketa globalaren eraginei oso ahulak direnak. Kontserbazio eta leheneratze Estrategiak sei mehatxu nagusiak jasotzea du helburu: HIPen okupatutako azalera edo espezie lehentasunen habitateen eremua murriztea, espezie exotiko inbaditzaileen presentzia, baldintza antropogenikoek eta klima-aldaketak eragindako inpaktuak, dibertsitate genetikoaren galtzea eta datu estandarrik ez egotea.
Zer du horrek Baztanekin?
Nafarroako NATURA 2000 Sarearen barruan, Baztanek 3 Kontserbazio Bereziko Eremu (ZEC) ditu: ZEC Belate, ZEC Aritzakun-Urritzate-Gorramendi eta ZEC Regata Orabidea eta Arxuriko turbera, artadi eta belardi hauen presentziarekin. Gorramendik artadi hezeetako belardi mosaikoaren azalera garrantzitsua hartzen du, Belate eta Arxuriko turberen eta Alkurruntzeko hezeguneen enklabeek, berriz, funtsezko papera dute artadi hezeen (4020*) kontserbazioan.
Zergatik Belate?
Belate Iberiar Penintsulako ipar-zentruko turberarik garrantzitsuenetakoa da. Turba-egoitza ia 4 m-ko sakonera du eta 15.000 urtetik gorako adina, eskualdean oso arraroa den erregistroa. Hala ere, 90eko hamarkadako hamar urteetan turberako landaredia ia desagertu zen. Turbera ia guztia hustu zuen drainaje-sareari, horretaz gain, turbera inguratzen duen errepidearen eraikuntzaren eragina, ongarritzea eta karea bota izana eta abere-karga handia gehitu behar zitzaion, batez ere uda-aldian. Belatek leheneratze-ekintzen historial garrantzitsua du, 2002an hasi zirenak.
Ekintza hauek batez ere turberaren leheneratze hidrologikoan, landarediaren leheneratzean eta abereen kudeaketan zentratzen dira, eta LIFE TREMEDAL proiektu europarraren bidez ere gauzatu ziren (2012-2015). Proiektu europar honen esparruan, esperientzia pilotu bat egin zen Urdanbidegiko maldetan (Voluntariado jardunaldia egingo den lekua). Esperientzia honen helburua zona heze bat berreskuratzea zen, intereseko landaredia garatzeko potentzial handia zuena, Chamaecyparis lawsoniana Lawsonen ziriz populazio batek okupatua. Populazio honek sortutako itzal intentsuak esfagnalak eta turberako komunitateak garatzea zailtzen zuen. Bestalde, lurraren propio orografia, malda erlatiboki altuekin, ura eustea eragozten du eta, beraz, landaredi honen garapena.
Egoera aldatzeko, 36 ziriz oinez kendu ziren eta ura eusteko dique transbertsalak jarri ziren, baita eremua itxita mugatzea ere. Boluntariotzako jarduera paraje honetan hasiko da, turberaren leheneratze-esperientziaren emaitzak bertan ikusi eta heze eta higroturboso zonetako landaredi bereizgarria ezagutuz. Hemen hasita, boluntariotzako jarduera bigarren enklabe batean egingo da, non zirizek ere kendu diren, eta helburua tarte ertainera lurraldearen potentziala berreskuratzea da, turberako landaredia hartzeko.
