Esta actividade enmárcase dentro do proxecto europeo “LIFE GLOBAL” ou “Estratexia transnacional para a restauración de áreas Natura 2000 de alto valor de conservación no Norte da Península Ibérica baixo unha perspectiva de cambio global”.
O Programa LIFE é un instrumento financeiro da Unión Europea dedicado de maneira exclusiva ao medio ambiente e á acción polo clima. Navarra participa neste proxecto xunto con Galicia, Castela e León, Álava e a Rexión Norte de Portugal, cun total de 10 socios. O LIFE Global ten como obxectivo a restauración de 10 hábitats e 3 especies prioritarias, que se localizan nos espazos protexidos Natura 2000. No caso de Navarra, esta estratexia de restauración concrétase en 3 hábitats: os queirogais húmidos cantábricos con Erica ciliaris e Erica tetralix (4020), os pasteiros acidófilos cantábricos (6230) e as lagoas e pozas temporais mediterráneas (3170*).
Trátase de hábitats considerados prioritarios, que presentan un estado de conservación desfavorable e contan cunha gran diversidade de especies de flora e fauna silvestre, con alta vulnerabilidade aos efectos do cambio global. A Estratexia de conservación e restauración pretende dar resposta a seis ameazas principais, como son a diminución da superficie ocupada polos HIP ou da área dos Hábitats para especies prioritarias, a presenza de especies exóticas invasoras, os impactos provocados por condicións antropoxénicas e polo cambio climático, a perda de diversidade xenética e a deficiencia de datos estandarizados.
¿Qué ten esto que ver con Baztan?
No conxunto da REDE NATURA 2000 de Navarra, Baztan conta con 3 Zonas Especiais de Conservación (ZEC), que son a ZEC Belate, a ZEC Aritzakun-Urritzate-Gorramendi e a ZEC Regata Orabidea e turbeira de Arxuri, con presenza destes queirogais e pasteiros. Mentres que Gorramendi acolle unha importante superficie do mosaico de pasteiros acidófilos con queirogais húmidos, os enclaves da turbeira de Belate e de Arxuri, e do humidal de Alkurruntz, xogan un papel fundamental para a conservación dos queirogais húmidos (4020*).
¿Por qué en Belate?
A de Belate é unha das turbeiras máis importantes do centro-norte da Península Ibérica. Alberga un depósito de turba de case 4 m de profundidade e unha antigüidade de máis de 15.000 anos, un rexistro moi escaso na zona. Con todo, xa na década dos 90 a vexetación de turbeira case desaparecera. Á rede de drenaxes, que case conseguira drenar toda a turbeira, había que engadir a afección antiga da construción da estrada que rodea a turbeira nun dos seus lados, a adubación e encalado aos que estaba sometida e unha carga gandeira moi alta, sobre todo no período estival. Belate xa conta cun importante historial de accións de restauración iniciadas en 2002.
Estas acciones se han centrado principalmente en la restauración hidrológica de la turbera, restauración de la vegetación y la gestión del ganado, y se realizaron igualmente mediante el proyecto europeo LIFE TREMEDAL (2012-2015). En el marco de este proyecto europeo se realizó una experiencia piloto en las laderas de Urdanbidegi (lugar en el que se va a realizar la jornada de Voluntariado). Esta experiencia tuvo como objetivo la recuperación de una zona húmeda, de gran potencialidad para el desarrollo de vegetación de interés, ocupada por una repoblación de ciprés de Lawson (Chamaecyparis lawsoniana). La intensa sombra producida por esta repoblación dificultaba el desarrollo de esfagnales y de comunidades propias de turbera. Y por otro lado, la propia orografía del terreno con pendientes relativamente elevadas, impide la retención del agua y por lo tanto, el desarrollo de esta vegetación.
Para reverter a situación, apeáronse 36 pés de ciprés e colocáronse uns diques transversais para favorecer a retención da auga, ademais de delimitar a área cun peche. A actividade de voluntariado comezará neste paraxe, vendo sobre o terreo os resultados dunha experiencia de restauración, así como a vexetación característica de zonas encharcadas e higroturbosas. A partir de aquí, a actividade de voluntariado levarase a cabo nun segundo enclave, no que tamén se apearon cipreses, e cuxo obxectivo a medio prazo é recuperar o potencial da zona para acoller vexetación propia de turbeiras.
