A Serra de Toloño-Cantabria é un espazo montañoso ao sur de Álava que constitúe un dos límites bioxeográficos máis importantes da CAPV, con fortes ladeiras salpicadas de afloramentos rochosos onde destacan superficies turbosas e bosques. A direccionalidade leste-oeste desta serra a converte no último obstáculo na CAPV para os ventos húmidos procedentes do norte e noroeste e onde converxen dúas grandes rexións bioxeográficas: a Rexión Eurosiberiana (norte e zonas de cume) e a Rexión Mediterránea (zona sur). Ocupa unha superficie de aproximadamente 13.289 ha (considerando a nova superficie designada de ZEC/ZEPA Serra Toloño-Cantabria e Serras meridionais de Álava), é dicir, o 72% do espazo está ocupado por 27 hábitats de interese comunitario, dos cales 8 son prioritarios.
ZEC Arabako hegoaldeko mendilerroak / ZEC Serras meridionais de Álava – ES2110018
DESCRICIÓN XERAL
Superficie (ha): 18.515,02 ha
Código Natura 2000: ES2110018
Dentro do ámbito territorial da ZEC inclúense outros status de protección de acordo coa lexislación nacional ou rexional. Este espazo conta cun documento definitivo de “Directrices e Medidas” da ZEC e ZEPA “Serras Meridionais de Álava” (ES2110018) aprobado mediante o Acordo 765/2016. Así mesmo, mediante o Decreto 10/2016, de 26 de xaneiro, desígnase Serras meridionais de Álava Zona Especial de Conservación (ZEC) e Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA) cos seus obxectivos de conservación. Por outra banda, cómpre destacar que case a totalidade do espazo está catalogado como Monte de Utilidade Pública.
SITUACIÓN ACTUAL E ACCIÓNS DE CONSERVACIÓN DO PROXECTO
A maior parte dos terreos correspóndense con Montes de Utilidade Pública (MUP) cuxos titulares son as entidades locais, Concellos e Xuntas Administrativas. Na ZEC/ZEPA hai terreos de 55 MUP que ocupan 16.100,06 ha (o 86,89% do Espazo Natural Protexido). Unha gran parte das terras arables correspóndense con roturos, sendo os máis extensos os emprazados no municipio de Laguardia onde a Antigua Hermandad xestiona eses pastos. A principal actividade agropecuaria é un aproveitamento gandeiro de tipo extensivo, sen presenza de granxas ou outras instalacións intensivas.
O uso forestal de bosques autóctonos é maioritario. Os aproveitamentos son reducidos, limitándose a “suertes foguerales” para o abastecemento local de leña e a recollida de setas sen fins comerciais. As plantacións de coníferas ocupan unha escasa superficie. A boa conservación dos seus valores naturais fai que sexa un lugar moi frecuentado por montañeiros e excursionistas.
A singularidade da ZEC/ZEPA Serras Meridionais na Rede Natura 2000 do País Vasco débese á presenza de determinados hábitats de interese comunitario, destacando os Hábitats de Interese Comunitario 7210* – Turbeiras calcarias do Cladium mariscus e con especies do Caricion davallianae, e 7220* – Mananciais petrificantes con formación de travertinos (Cratoneurion) sobre os que se vai a actuar no proxecto mellorando a estrutura e as perspectivas futuras mediante a súa protección fronte a condicións antropoxénicas.